Zodra de dagen korter worden en de eerste Sinterklaasliedjes klinken, staan ze weer in elke supermarkt: pepernoten. Of… zijn het eigenlijk kruidnoten? Veel mensen halen deze twee door elkaar. In deze blog duiken we in de geschiedenis van pepernoten, leggen we het verschil uit tussen pepernoten en kruidnoten én delen we een heerlijk recept om zelf kruidnoten te bakken.
Pak er gerust een handje bij, dan lees je meteen met smaak verder.
De oorsprong van pepernoten
Pepernoten zijn kleine, taaie koekjes ter grootte van een flinke knikker. Oorspronkelijk waren ze vierkant en leken ze qua structuur op stukjes ontbijtkoek. Ze werden gemaakt van roggebloem, honing en anijs, aangevuld met specerijen zoals kardemom, kaneel, gember en korianderzaad. Opvallend genoeg zit er géén peper in pepernoten.
In de 17e eeuw werden specerijen geïmporteerd uit Nederlands-Indië. Wat er op het schip beschikbaar was, werd gebruikt. Zo ontstond een kruidig, stevig koekje dat tijdens Sinterklaas werd gegeten. Destijds heetten ze peperneuten of peperbollen en werden ze vooral door volwassen mannen gegeten, vaak met een biertje erbij.
Al in de 16e eeuw werd rond Sinterklaas snoepgoed uitgedeeld aan (brave) kinderen. Pepernoten zijn zelfs terug te zien op oude schilderijen. De vroegste vermelding dateert uit 1640 in een Gronings plakkaat over de oprichting van een koekenbakkersgilde. Kruidkoek, waar pepernoten mogelijk een afsnijdsel van zijn, bestond al in 1615.
De echte, ouderwetse pepernoot is dus vierkant, taai en licht anijsachtig van smaak.
Wat is het verschil tussen pepernoten en kruidnoten?
In de volksmond worden kruidnoten vaak pepernoten genoemd. In woordenboeken werd in 1931 het woord pepernoot al als synoniem voor kruidnoot opgenomen. Toch maken veel bakkers een duidelijk onderscheid.
Echte pepernoten
-
Onregelmatig of vierkant van vorm
-
Gemaakt van roggebloem
-
Vergelijkbaar met taaitaai
-
Smaak van anijs
Kruidnoten
-
Klein, rond en knapperig
-
Gemaakt van tarwebloem en suiker
-
Bevatten speculaaskruiden
-
Ontstaan in de 19e eeuw
Kruidnoten maken deel uit van het strooigoed, samen met schuimpjes en ander klein snoepgoed. Ze zijn bewust hard gebakken zodat ze goed rondgestrooid konden worden tijdens de Sinterklaasviering.
Speculaaskruiden – het hart van kruidnoten – kwamen ruim 300 jaar geleden uit het Verre Oosten. Zeelieden brachten peper, nootmuskaat, kaneel, gember en kruidnagel mee. Hieruit ontstond het speculaaskruidenmengsel dat we vandaag nog steeds gebruiken.
Hoeveel pepernoten eten we eigenlijk?
Volgens de grootste pepernotenfabrikant van Nederland eet iedere Nederlander gemiddeld 400 gram per jaar.
Een kruidnoot weegt ongeveer 1,5 gram. Dat betekent zo’n 266 nootjes per persoon per jaar. Omgerekend zijn dat miljarden noten in de Sinterklaasperiode. In werkelijkheid ligt het iets lager, omdat er natuurlijk ook veel wordt gestrooid.
Eén handje pepernoten (25 gram) bevat ongeveer 90 calorieën. Eenzelfde portie kruidnoten bevat circa 113 calorieën. Het is dus geen dagelijkse gezondheidsboost, maar tijdens de feestdagen mag je best genieten. Balans blijft het sleutelwoord.
Wist je dat?
Vroeger maakten verliefde mensen rond Sinterklaas speculaaspoppen voor hun geliefde. Werd de pop aangenomen? Dan was de liefde wederzijds. Een prachtig stukje culinaire romantiek uit vervlogen tijden.
Waarom blijven we ze verwarren?
Waarschijnlijk omdat “pepernoten” lekkerder klinkt dan “kruidnoten”. In Sinterklaasliedjes wordt ook vrijwel altijd over pepernoten gezongen. Toch weet jij nu precies het verschil.
Recept 1: Zelf kruidnoten bakken (makkelijk recept)
Kruidnoten bakken is leuk om samen met kinderen te doen en verrassend eenvoudig. Het deeg kun je vooraf maken en zelfs invriezen.
Ingrediënten (± 4 porties)
-
250 g tarwebloem
-
2 tl bakpoeder
-
125 g bruine basterdsuiker
-
125 g boter (op kamertemperatuur)
-
¼ tl zout
-
2–3 el melk
-
1,5–2 tl speculaaskruiden
Gebruik je liever een kant-en-klare speculaaskruidenmix? Kies dan voor een hoogwaardige kruidenmix zonder onnodige toevoegingen voor de beste smaak, zoals onze Speculoos kruiden.
Recept 2: Zelf speculaaskruiden maken
Meng:
-
8 tl gemalen kaneel
-
2 tl gemalen kruidnagel
-
2 tl gemalen nootmuskaat
-
1 tl gemalen anijszaad
-
1 tl gemberpoeder
Bewaar het mengsel in een luchtdichte pot. Deze kruiden zijn niet alleen heerlijk in kruidnoten, maar ook in taaitaai of zelfs in een kruidig stoofgerecht.
Bereiding kruidnoten
-
Meng alle ingrediënten behalve de melk in een kom.
-
Voeg beetje bij beetje melk toe tot een soepel deeg ontstaat. Meestal zijn 2 eetlepels voldoende.
-
Kneed kort; zodra je er een bal van kunt vormen, is het deeg klaar.
-
Verpak in folie en laat minimaal 30 minuten rusten in de koelkast.
-
Verwarm de oven voor op 180 °C.
-
Maak kleine bolletjes ter grootte van een knikker en druk ze licht plat.
-
Bak 15–20 minuten en laat afkoelen op een rooster.
Veelgestelde vragen over pepernoten en kruidnoten
1. Wat is het verschil tussen pepernoten en kruidnoten?
Pepernoten zijn taai, vierkant en gemaakt van roggebloem met anijssmaak. Kruidnoten zijn rond, knapperig en bevatten speculaaskruiden.
2. Waar komen pepernoten oorspronkelijk vandaan?
Pepernoten stammen uit de 16e en 17e eeuw en werden gemaakt met specerijen die via de VOC uit het Verre Oosten werden geïmporteerd.
3. Waarom zitten er geen peper in pepernoten?
De naam verwijst naar de specerijenhandel uit vroegere tijden. Er wordt geen echte peper gebruikt.
4. Hoeveel calorieën zitten er in pepernoten?
Een handje van 25 gram bevat ongeveer 90 calorieën. Kruidnoten bevatten iets meer, circa 113 calorieën per 25 gram.
5. Kun je kruidnotendeeg invriezen?
Ja, je kunt het deeg prima invriezen. Laat het voor gebruik rustig ontdooien in de koelkast.
Of je ze nu pepernoten of kruidnoten noemt: ze horen onlosmakelijk bij de Sinterklaastijd. Geniet bewust, bak ze eens zelf en ontdek hoe belangrijk goede specerijen zijn voor die authentieke smaak.
