Madagaskar vanille staat wereldwijd bekend als de meest aromatische en hoogwaardige vanillesoort. Deze kostbare smaakmaker wordt gewonnen uit de peulen van de tropische orchidee Vanilla planifolia. Hoewel veel mensen spreken over een “vanilleboon”, is het botanisch gezien een bes.
De oorsprong van vanille ligt in Zuidoost-Mexico en Guatemala. Van daaruit verspreidde de plant zich via Spaanse ontdekkingsreizigers naar Europa en later naar tropische gebieden over de hele wereld. Tegenwoordig is Madagaskar de grootste producent van echte bourbonvanille.
De herkomst van Madagaskar vanille
Vanille werd in de 16e eeuw door Spaanse conquistadores naar Europa gebracht, onder leiding van Hernán Cortés. Lange tijd kon de plant alleen in Midden-Amerika vrucht dragen, omdat daar een specifieke bijensoort zorgde voor natuurlijke bestuiving. Pas in de 19e eeuw werd ontdekt hoe men vanille handmatig kon bestuiven. Hierdoor kon de teelt zich uitbreiden naar onder andere Madagaskar, Réunion (voorheen Bourbon) en Indonesië. Madagaskar is vandaag verantwoordelijk voor het grootste deel van de wereldproductie. De naam bourbonvanille verwijst dan ook naar de voormalige naam van het eiland Réunion.
Wat betekent de naam Vanilla planifolia?
De wetenschappelijke naam vertelt veel over de plant.
Vanilla is afgeleid van het Spaanse vainilla, een verkleinwoord van vaina (peul of schede). Planifolia komt uit het Latijn: planum (vlak) en folium (blad), verwijzend naar de platte bladeren van de plant. De plant zelf is een klimmende orchidee met geelgroene bloemen die slechts één dag bloeien. Buiten Centraal-Amerika moeten deze bloemen met de hand worden bestoven. Dat arbeidsintensieve proces verklaart mede waarom vanille zo kostbaar is.
Waarom is vanille zo duur?
Na saffraan is vanille de duurste specerij ter wereld. Dat heeft meerdere redenen.
Ten eerste is er de handmatige bestuiving per bloem. Daarnaast is de oogst arbeidsintensief. Vervolgens ondergaan de peulen een lang fermentatie- en droogproces dat maanden duurt. Ook is de teelt sterk afhankelijk van het klimaat en gevoelig voor cyclonen. Verse vanillepeulen bevatten vanilline-glucoside, een geurloze stof. Pas tijdens het fermentatieproces ontstaat het karakteristieke aroma: vanilline. Omdat echte vanille prijzig is, wordt vaak synthetische vanilline gebruikt. Deze wordt meestal geproduceerd uit lignine, een bestanddeel van hout, en toegepast in uiteenlopende voedingsmiddelen en dranken.
Smaak en toepassing in de keuken
Madagaskar vanille staat bekend om zijn rijke, romige geur, warme zoete smaak en diepe, bijna karamelachtige ondertoon.
Vanille wordt vooral gebruikt in cakes, taarten, pudding, custard, roomijs en desserts. Een vanillestokje wordt meestal overlangs opengesneden en 20 tot 30 minuten meegetrokken in melk, room of water om optimaal smaak af te geven.
Daarnaast wordt vanille steeds vaker gecombineerd met hartige gerechten, bijvoorbeeld in sauzen bij schaaldieren of in subtiele kruidige marinades.
Vanille en gezondheid
In het verleden werd vanille beschouwd als afrodisiacum en zenuwstimulerend middel. Tegenwoordig wordt vooral gekeken naar mogelijke antibacteriële eigenschappen van vanilline. Sommige onderzoeken suggereren dat vanilline bepaalde bacteriën kan remmen, maar het gebruik van vanille blijft in de eerste plaats culinair.
Wat iedereen een beetje lijkt te vergeten, is dat vanille ook simpelweg een prachtige plant is met tere bloemen en een fascinerend groeiproces.
Veelgestelde vragen over Madagaskar vanille
1. Is een vanilleboon echt een boon?
Nee. Botanisch gezien is het een bes, afkomstig van een orchidee.
2. Wat is het verschil tussen bourbonvanille en andere vanille?
Bourbonvanille komt uit Madagaskar, Réunion of omliggende eilanden en staat bekend om zijn volle, romige smaak.
3. Waarom moet vanille met de hand bestoven worden?
Buiten Midden-Amerika ontbreekt de natuurlijke bestuivende bij, waardoor elke bloem handmatig moet worden bevrucht.
4. Wat is het verschil tussen echte vanille en vanilline?
Echte vanille bevat honderden aromatische stoffen. Synthetische vanilline bevat meestal slechts één dominante smaakcomponent.
5. Hoe bewaar je vanillestokjes het beste?
Bewaar ze luchtdicht, donker en op kamertemperatuur. Leg ze niet in de koelkast, omdat ze daar kunnen uitdrogen.
